- سونا قرنهاست که در فرهنگهای مختلف استفاده میشود و با افزایش پژوهش درباره فواید احتمالی آن، محبوبیت بیشتری پیدا کرده است.
- استفاده منظم از سونا ممکن است به سلامت قلب، کاهش استرس، آرامش و تسکین دردهای مزمن کمک کند.
- سونا برای بیشتر افراد کمخطر و بیخطر است؛ اما افرادی با بعضی بیماریها، مانند بیماری قلبی، و همچنین زنان باردار باید از آن اجتناب کنند یا ابتدا با پزشک مشورت کنند.
سونا قرنهاست بخشی از سنتهای فرهنگی مختلف بوده است؛ از حمامهای ترکی و کلبههای تعریق بومیان آمریکا گرفته تا «بانیا»های روسی. در فنلاند، جایی که سونا فعالیتی رایج است، برای جمعیتی حدود پنج میلیون نفر تقریباً دو میلیون سونا وجود دارد.
سونای خشک معمولی اتاقی با پوشش چوبی است که اغلب تا دمای ۸۰ تا ۱۰۰ درجه سانتیگراد گرم میشود. بعضی افراد با ریختن آب روی سنگهای داغ، رطوبت ایجاد میکنند؛ اما بیشتر سوناها از گرمای خشک با رطوبت کمتر از ۲۰ درصد استفاده میکنند که با اتاق بخار تفاوت زیادی دارد.
نوع جدیدتری به نام «سونای مادونقرمز» نیز محبوب شده است. این سونا با نور مادونقرمز مستقیماً بدن را گرم میکند و به همین دلیل در دمای پایینتری، حدود ۵۰ تا ۶۵ درجه سانتیگراد، کار میکند.
پژوهشهای زیادی نشان میدهند استفاده منظم از سونا ممکن است فواید بلندمدتی برای سلامت داشته باشد.
پیشنهاد مطلب : سونا بخار چیست ؟
۱. بهبود سلامت قلب
پژوهشهای فراوانی نشان میدهند سونای منظم میتواند برای قلب و دستگاه گردش خون مفید باشد. علت احتمالی این است که سونا بر سلولها، رگها و دستگاه عصبی مؤثر در سلامت قلب تأثیر میگذارد.
در پژوهشی روی مردان فنلاندی، خطر مرگ ناگهانی قلبی در افرادی که از سونا استفاده میکردند ۶۳ درصد کمتر بود. به نظر میرسد بیشترین فایده مربوط به جلسات بیشتر از ۲۰ دقیقه، حداقل چهار بار در هفته باشد.
برخی نتایج پژوهشها عبارتاند از:
- سونا ممکن است علائم نارسایی قلبی را کاهش دهد و توانایی انجام فعالیت ورزشی را افزایش دهد.
- در افراد مبتلا به بیماری عروق کرونر، استفاده روزانه از سونا ممکن است اکسیژنرسانی به عضله قلب را بهتر کند و خطر مرگ ناشی از این بیماری را کاهش دهد.
- افراد مبتلا به بیماری عروق محیطی ممکن است توانایی بیشتری برای پیادهروی پیدا کنند.
- پس از دورههای استفاده از سونا، احتمال بهبود وضعیت کلی کلسترول وجود دارد.
سونا همچنین ممکن است با کاهش فشار خون به سلامت قلب کمک کند.
۲. بهبود فشار خون
در طول جلسه سونا، ضربان قلب و فشار خون بهطور موقت بالا میروند؛ تقریباً شبیه اتفاقی که هنگام ورزش رخ میدهد. بااینحال، پژوهشها از فواید بلندمدت سونا برای فشار خون خبر میدهند.
سونا ممکن است فشار خون افراد مبتلا به پرفشاری خون را کاهش دهد. در افراد فاقد پرفشاری خون نیز احتمال دارد خطر ابتلا به آن در آینده کمتر شود.
۳. کاهش احتمال زوال عقل و آلزایمر
استفاده منظم از سونا ممکن است خطر ابتلا به زوال عقل و بیماری آلزایمر را کاهش دهد. درباره این موضوع در مقایسه با سلامت قلب مطالعات کمتری انجام شده است؛ اما یک پژوهش نشان داد مردانی که هفتهای چهار تا هفت مرتبه از سونا استفاده میکردند، با کاهشی بیش از ۵۰ درصدی در خطر ابتلا به زوال عقل و آلزایمر روبهرو بودند.
۴. کمک به بازیابی عضلات دردناک
گرمای سونا میتواند باعث آزادشدن مادهای به نام «عامل نوروتروفیک مشتق از مغز» یا BDNF شود که به ترمیم عضلات کمک میکند. گرما همچنین جریان خون در عضلات را افزایش میدهد و ممکن است روند بازیابی آنها را بهتر کند.
۵. کاهش درد مفاصل و افزایش دامنه حرکتی
فواید سونا ممکن است فقط به عضلات دردناک محدود نباشد. این روش میتواند به مبتلایان به بیماریهایی که باعث درد مفصل و محدودشدن دامنه حرکت میشوند نیز کمک کند.
برای مثال، افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید یا اسپوندیلیت آنکیلوزان ممکن است کاهش درد و بهبود دامنه حرکت را تجربه کنند. مبتلایان به فیبرومیالژیا یا کمردرد نیز احتمال دارد متوجه کاهش درد مزمن شوند.
جالبتر اینکه بعضی افراد مبتلا به درد پس از استفاده از سونا، بهبود کیفیت زندگی را گزارش کردهاند. حتی اگر بیماری خاصی نداشته باشید، استفاده منظم از سونا ممکن است کوفتگی و خستگی عمومی را کاهش دهد.
۶. بهبود تنفس در مبتلایان به آسم و COPD
سونا ممکن است عملکرد ریه و تنفس را در بیشتر افراد بهتر کند. مبتلایان به آسم، برونشیت و بیماری مزمن انسدادی ریه یا COPD معمولاً گزارش میکنند که بعد از سونا راحتتر نفس میکشند.
مطالعات نیز بهبود عملکرد ریه پس از سونا را نشان دادهاند. اگرچه میزان این بهبود معمولاً کم است، احساس بهترشدن تنفس در افراد قابلتوجه بوده است.
۷. سلامت بهتر پوست در مبتلایان به پسوریازیس
در بیشتر افراد، استفاده منظم از سونا تأثیر چشمگیری بر پوست ندارد؛ اما در مبتلایان به پسوریازیس ممکن است مقدار پلاکها و پوستههای پوستی را کاهش دهد.
۸. کاهش استرس و علائم افسردگی
سونا ممکن است استرس عمومی را کاهش دهد. حتی شواهدی وجود دارد که نشان میدهد میتواند سطح کورتیزول، هورمون مرتبط با استرس، را پایین بیاورد.
افراد مبتلا به افسردگی که مرتب از سونا استفاده میکنند ممکن است افزایش اشتها و احساس آرامش بیشتری را تجربه کنند.
۹. دفع سموم و فلزات سنگین
برخی افراد سونا را بخشی از برنامه «سمزدایی» خود میدانند. تعریق میتواند به دفع بعضی مواد ذخیرهشده در چربی بدن، مانند فلزات سنگین، کمک کند؛ اما پژوهشها نشان میدهند تعریق ناشی از ورزش ممکن است در این زمینه مؤثرتر از تعریق سونا باشد.
گاهی از سونا برای کمک به دفع مواد دارویی نیز استفاده میشود. بسیاری از داروهای تجویزی و مواد مخدر تفریحی در چربی بدن ذخیره میشوند. احتمال دارد سونا با تعریق به دفع این مواد کمک کند، اما هنوز مشخص نیست که این کار تأثیر مهمی بر سلامت کلی داشته باشد. بااینحال، بعضی افراد پس از برنامههای سمزدایی با سونا احساس بهتری گزارش میکنند.
۱۰. کاهش سرماخوردگی و بیماریهای ویروسی
استفاده از سونا یک یا دو بار در هفته ممکن است تعداد دفعات ابتلا به سرماخوردگی و عفونتهای ویروسی را کاهش دهد.
افرادی که مرتب سونا میروند، در مقایسه با کسانی که هرگز از آن استفاده نمیکنند، ممکن است کمتر به عفونت دستگاه تنفسی فوقانی و ذاتالریه مبتلا شوند.
۱۱. بهبود خواب
ممکن است افزایش دمای بدن هنگام سونا به تنظیم مجدد ریتم طبیعی شبانهروزی کمک کند. افراد معمولاً پس از مداخلات گرمایی، از جمله سونا، خواب بهتری در همان شب گزارش میکنند.
بااینحال، برای مشخصشدن تأثیر دقیق سونا بر الگوی خواب به مطالعات بیشتری نیاز است.
آیا سونا به کاهش وزن کمک میکند؟
ممکن است پس از سونا عدد روی ترازو کمی کمتر شود. این کاهش وزن احتمالاً ناشی از ازدستدادن آب بدن از طریق تعریق است و ماندگار نخواهد بود.
هنوز برای مشخصشدن اثر بلندمدت سونا بر کاهش وزن به پژوهش بیشتری نیاز داریم. احتمال دارد افزایش دمای بدن، سوختوساز را بالا ببرد و باعث مصرف کالری بیشتری شود؛ مشابه ایدهای که درباره یوگای گرم مطرح میشود. بدن برای خنکشدن در محیط گرم انرژی بیشتری مصرف میکند.
بااینحال، شواهد کافی درباره تأثیر بلندمدت سونا بر کاهش وزن وجود ندارد؛ بنابراین بیشتر متخصصان آن را بهعنوان راهبرد کاهش وزن توصیه نمیکنند.
روش استفاده ایمن از سونا
برای داشتن تجربهای ایمن و لذتبخش، این نکات را در نظر بگیرید:
- ابتدا یک دوش کوتاه بگیرید؛ بهویژه اگر بهتازگی ورزش کردهاید.
- قبل و بعد از سونا آب کافی بنوشید، زیرا گرما میتواند باعث کمآبی شود.
- حوله، لباس شنا یا برهنگی ممکن است بسته به قوانین محل مجاز باشد. اگر برهنه هستید، روی حوله بنشینید یا دراز بکشید.
- آرام و بیصدا وارد سونا شوید و از آن خارج شوید تا فضای آرامشبخش حفظ شود.
- ابتدا جلسات ۵ تا ۱۰ دقیقهای را امتحان کنید.
- بهتدریج زمان را در سونای سنتی به ۱۵ تا ۲۰ دقیقه و در سونای مادونقرمز به ۲۰ تا ۴۵ دقیقه برسانید. معمولاً توصیه نمیشود بیشتر از این مدت بمانید.
- در محلی راحت بنشینید یا دراز بکشید. بستن چشمها و نفسکشیدن عمیق میتواند به آرامشدن ذهن کمک کند.
- پس از سونا بدن را خنک کنید و دوش بگیرید. دوش خنک میتواند به کاهش دمای بدن کمک کند.
- به پیامهای بدن توجه کنید. اگر دچار سرگیجه، سبکی سر یا ناراحتی شدید، فوراً از سونا خارج شوید.
چه افرادی نباید از سونا استفاده کنند؟
بیشتر افراد بدون مشکل میتوانند از سونا استفاده کنند. بعضیها ممکن است دچار احساس تنگناهراسی یا عدم تحمل گرما شوند؛ هرچند این علائم گاهی با استفاده تدریجی بهتر میشوند.
گرمای سونا ممکن است برای افراد دارای شرایط زیر زیانآور باشد:
- حمله قلبی اخیر
- سکته مغزی اخیر
- بیماری قلبی همراه با درد قفسه سینه یا آنژین
- تنگی شدید دریچه آئورت
- نارسایی قلبی پیشرفته یا کنترلنشده
- افت فشار خون وضعیتی
- بارداری
موارد احتیاط دیگر:
- افراد مبتلا به بیماری قلبی ممکن است در سونا دچار افزایش یا افت فشار خون، درد قفسه سینه یا سرگیجه شوند.
- شواهد محدودی وجود دارد که استفاده منظم از سونا ممکن است تولید اسپرم را کاهش دهد؛ اما این موضوع بهاندازه کافی بررسی نشده است.
- کودکان نباید از سونا استفاده کنند، زیرا تنظیم دمای بدن برای آنها دشوارتر است.
- همه افراد، چه بیماری زمینهای داشته باشند و چه نداشته باشند، باید هنگام استفاده از سونا از مصرف الکل خودداری کنند.
پرسشهای متداول
آیا استفاده روزانه از سونا مفید است؟
استفاده روزانه ممکن است بیخطر باشد، اما به وضعیت سلامت، میزان تحمل گرما و ترجیحات شما بستگی دارد. اگر در مجموع سالم هستید، میتوانید بهتدریج دفعات استفاده را افزایش دهید و واکنش بدن خود را بررسی کنید.
آب کافی بنوشید و زمان جلسات را به ۱۵ تا ۲۰ دقیقه محدود کنید. برای بهرهمندشدن از فوایدی مانند کاهش استرس و بازیابی عضلات، لازم نیست حتماً هر روز از سونا استفاده کنید.
آیا بعد از ورزش میتوان سونا رفت؟
بله. سونا پس از تمرین ممکن است به بازیابی عضلات و آرامش کمک کند. فقط فراموش نکنید قبل و بعد از آن آب کافی بنوشید.
آیا میتوان تلفن همراه را داخل سونا برد؟
معمولاً توصیه نمیشود. دمای بالا و رطوبت ممکن است به باتری، سیمکارت یا بخشهای دیگر گوشی آسیب برساند. بیرونگذاشتن تلفن همچنین کمک میکند بدون حواسپرتی استراحت کنید.
انواع مختلف سونا کداماند؟
سوناها معمولاً به دو گروه تقسیم میشوند:
- سونای سنتی که ممکن است با برق، گاز یا سوزاندن چوب گرم شود.
- سونای مادونقرمز که با تابش نور مادونقرمز محیط و بدن را گرم میکند. منبع این نور میتواند لامپ حرارتی یا دستگاه تابش دیگری باشد.
تفاوت اتاق بخار با سونا چیست؟
اتاق بخار نیز محیطی گرم است، اما سازوکار متفاوتی دارد. در آن آب گرم میشود تا بخار تولید کند؛ بنابراین رطوبت محیط بسیار بیشتر از سوناست.
اتاقهای بخار بهاندازه سونا مطالعه نشدهاند، اما متخصصان معتقدند ممکن است برای دستگاه قلبیعروقی نیز فوایدی داشته باشند.
جمعبندی
محبوبیت روزافزون سونا میان افرادی که به سبک زندگی سالم اهمیت میدهند بیدلیل نیست. پژوهشگران همچنان در حال بررسی فواید آن هستند؛ از بهبود سلامت قلب گرفته تا کاهش احتمال ابتلا به زوال عقل.
اگر قصد دارید سونا را امتحان کنید، از مدت کوتاه شروع کنید و با سازگارشدن بدن با گرما، بهتدریج دفعات استفاده را افزایش دهید. اگر اخیراً دچار مشکل پزشکی شدهاید یا بیماری مزمنی دارید، بهتر است پیش از استفاده با پزشک یا متخصص سلامت مشورت کنید.
این ترجمه صرفاً جنبه اطلاعرسانی دارد و جایگزین توصیه پزشکی فردی نیست.
منابع
بِکر، بی. ام. و همکاران. (۲۰۱۸). فیزیولوژی انسان در گرما و سرمای شدید. آرشیو بینالمللی فیزیولوژی بالینی.
بیلو-بَری، ام. و همکاران. (۲۰۲۲). ارزیابی فواید آبدرمانی معدنی در درمان پسوریازیس پلاکی: کارآزمایی بالینی تصادفی PSOTHERMES. مجله بینالمللی زیستهواشناسی.
https://www.goodrx.com/well-being/alternative-treatments/sauna-benefits#blood-pressure
