پمپ سیرکولاتور

پمپ سیرکولاتور قلب تپنده‌ی مدارهای گرمایش و سرمایشِ بسته است؛ از شوفاژ مرکزی و پکیج‌های دیواری تا گرمایش از کف، فن‌کویل و چیلر. اگر در زمستان رادیاتورها نیمه‌گرم می‌مانند یا در تابستان آب سرد به‌سختی در کویل‌ها می‌چرخد، احتمالاً مشکل از انتخاب، نصب یا نگهداری همین پمپ است. در این راهنمای جامع و کاربردی—متناسب با نیاز کارفرمایان، مهندسان تأسیسات و مدیران ساختمان—هرآنچه باید درباره انتخاب، قیمت پمپ سیرکولاتور، نصب، سرویس و خطاهای رایج بدانید، یک‌جا می‌خوانید.

پمپ سیرکولاتور چیست و چگونه کار می‌کند؟

پمپ سیرکولاتور پمپی است برای گردش آب (یا محلول آب–گلیکول) در مدارهای بسته. این پمپ با ایجاد اختلاف فشار، دبی موردنیاز را در لوله‌ها، کویل‌ها و رادیاتورها به جریان می‌اندازد تا انتقال حرارت با راندمان بالا انجام شود.

نقش در مدارهای مختلف

• شوفاژ مرکزی: گردش آب گرم بین دیگ و رادیاتورها یا فن‌کویل‌ها.

• پکیج شوفاژ دیواری: تأمین جریان داخل مبدل و رادیاتورها؛ اصطلاحاً پمپ سیرکولاتور پکیج.

• گرمایش از کف: ثابت نگه‌داشتن دمای یکنواخت در کل شبکه لوله‌های کف.

• چیلر و فن‌کویل: چرخش آب سرد در تابستان برای سرمایش فضاها.

اجزای اصلی

• الکتروموتور: تک‌فاز یا سه‌فاز، معمولاً با کلاس حفاظتی مناسب فضای موتورخانه.

• روتور خیس (Wet-rotor) یا خشک (Dry-rotor): نوع طراحی و خنک‌کاری.

• بدنه و دهانه‌ها: چدن/استیل، معمولاً رزوه‌ای یا فلنجی (۱ اینچ تا ۲ اینچ و بزرگ‌تر).

• ایمپلر: پروانه با هندسه بهینه برای افت کم و راندمان مناسب.

در مدارهای بسته، NPSH بحرانی نیست؛ اما هواگیری و بالانس مدار حیاتی‌اند. کوچک‌ترین حباب هوا می‌تواند عملکرد کل سیستم را مختل کند.

انواع پمپ از دید ساختار و کاربری

روتور خیس در برابر روتور خشک

• روتور خیس: موتور با سیال خنک/روانکاری می‌شود؛ بی‌صدا، کم‌نگهداری، مناسب ساختمان‌ها و پمپ سیرکولاتور شوفاژ.

• روتور خشک: راندمان بالاتر، صدای بیشتر، مناسب دبی‌های بالا و کاربری‌های صنعتی.

خطی در برابر زمینی

• پمپ سیرکولاتور خطی (In-line): ورودی و خروجی هم‌راستا؛ نصب ساده روی لوله، اشغال فضای کم.

• زمینی/پایهدار: برای دبی‌های بالا، اتاقک موتور بزرگ‌تر و سرویس‌پذیری بیشتر.

تک‌فاز و سه‌فاز

• پمپ سیرکولاتور تک‌فاز: رایج در واحدهای مسکونی، مغازه‌ها و سیستم‌های کوچک.

• پمپ سیرکولاتور سه‌فاز: برای برج‌ها، بیمارستان‌ها و پروژه‌های بزرگ؛ امکان کنترل دور دقیق‌تر.

سایزدهی اتصالات

• پمپ سیرکولاتور 1 اینچ: مناسب واحدهای مسکونی کوچک تا متوسط، شبکه‌های رادیاتوری کوتاه.

• پمپ سیرکولاتور 2 اینچ: مناسب موتورخانه‌های متوسط، کلکتورهای اصلی و دبی بالاتر.

نکته بازار: در پروژه‌های نوساز، پمپ‌های ECM با کنترل دور هوشمند به‌دلیل مصرف انرژی کم و صدای بسیار پایین در حال تبدیل به استاندارد هستند.

انتخاب حرفه‌ای: از محاسبه دبی تا هد و نقطه کار

انتخاب صحیح یعنی تطبیق «نیاز هیدرولیکی» با «منحنی عملکرد» پمپ؛ نه بر اساس اسب‌بخار یا شهرت برند.

دبی موردنیاز را چطور برآورد کنیم؟

1. توان گرمایی/سرمایی مدار را بدانید:
   – Q˙حرارتی=ρ×cp×دبی×ΔT\dot{Q}_{حرارتی} = \rho \times c_p \times \text{دبی} \times \Delta TQ˙​حرارتی​=ρ×cp​×دبی×ΔT
   به‌صورت تجربی، برای گرمایش رادیاتوری با ΔT ≈ 15°C، هر 10–12 لیتر/دقیقه به ازای 10–12 کیلووات نیاز است.

2. طول و قطر لوله‌ها، نوع کویل‌ها و شیرآلات را لحاظ کنید.

هد کل در مدار بسته

• در مدارهای بسته، هد صرفاً برای غلبه بر افت اصطکاکی مسیر است (ارتفاع‌ها خنثی می‌شوند).

• افت را از جمع افت‌های لوله‌ها، زانویی‌ها، شیرها و کویل‌ها به‌دست آورید.

• هدف: انتخاب پمپی که نقطه کار (Q,H) شما روی بخش راندمان مطلوب منحنی قرار گیرد.

مثال عملی (رادیاتوری ۱۲ واحدی – اصفهان)

• بار گرمایی کل: ~120 kW

• ΔT طراحی: 15°C → دبی ≈ 6.9 m³/h

• افت مسیر تخمینی: 8–10 متر ستون آب

• راهکار: پمپ سیرکولاتور خطی سه‌فاز یا ECM با قابلیت کنترل فشار ثابت، فلنج 2 اینچ.

توصیه کارگاهی: اگر میان دو رنج مردد هستید، مدلی را انتخاب کنید که در میانه‌ی منحنی به نقطه کار شما می‌رسد؛ نه ابتدای آن (ریسک کمبود دبی) و نه انتهایش (صدای بالا، کاویتاسیون موضعی).

کاربردها و ریزه‌کاری‌های هر سناریو

شوفاژ مرکزی

• هدف: گردش یکنواخت آب گرم در تمام رایزرها.

• توصیه: پمپ سیرکولاتور شوفاژ با کنترل فشار متناسب (Proportional) برای جبران تغییرات ناشی از بسته/باز شدن ترمووِلوها.

پکیج دیواری

• هدف: گردش پایدار داخل مبدل و شبکه کوچک.

• توصیه: پمپ سیرکولاتور پکیج روتورخیس با چند دور انتخابی؛ سکوت و مصرف کم اهمیت دارد.

گرمایش از کف

• هدف: دبی بالا با افت کم و دمای یکنواخت.

• توصیه: پمپ سیرکولاتور گرمایش از کف با مد فشار ثابت و کارکرد 24/7؛ بالانس دقیق کلکتورها حیاتی است.

چیلر و فن‌کویل

• هدف: حفظ ΔT طراحی در کویل‌ها.

• توصیه: کنترل دور هوشمند، سنسور فشار دیفرانسیلی و بای‌پس ضدکاویتاسیون.

نکته اجرایی: در مدارهای چندشاخه، وجود شیرهای بالانس و آیرونت اتوماتیک کیفیت کار پمپ را چند درجه ارتقا می‌دهد.

قیمت پمپ سیرکولاتور و سبد هزینه واقعی

قیمت پمپ سیرکولاتور تنها بخشی از هزینه نهایی است. جمع کل شامل اتصالات، تجهیزات کنترلی و اجرت نصب نیز می‌شود.

عوامل اثرگذار بر قیمت

1. توان و منحنی عملکرد (هد/دبی اسمی).

2. نوع موتور (ECM هوشمند در برابر موتور معمولی چندسرعته).

3. جنس بدنه و اتصالات (چدن/استیل، رزوه‌ای/فلنجی).

4. تک‌فاز یا سه‌فاز و نوع حفاظت الکتریکی.

5. برند و شبکه خدمات پس از فروش.

برآورد سبد هزینه (نمونه)

هزینه انرژی؛ چرا ECM؟

• پمپ‌های ECM با فشار ثابت/متناسب، در زمان کاهش تقاضا، دور را کم و مصرف را به‌شدت کاهش می‌دهند.

• صدای سیستم و سایش شیرآلات کم می‌شود؛ TCO (هزینه چرخه عمر) بهتر است.

اگرچه قیمت اولیه ECM بالاتر است، در ساختمان‌های مسکونی و اداری with 24/7 operation، بازگشت سرمایه معمولاً کوتاه‌مدت است.

نصب و راه‌اندازی بدون دردسر

چک‌لیست نصب

1. جهت فلش روی بدنه را با مسیر جریان هماهنگ کنید.

2. پوزیشن شفت افقی برای روتورخیس رعایت شود (در مدل‌های رزوه‌ای).

3. فیلتر Y در مسیر برگشت یا رفت قبل از پمپ برای حفاظت از پروانه.

4. شیر یک‌طرفه در بای‌پس/خط مناسب برای جلوگیری از برگشت ناگهانی.

5. آیرونت اتوماتیک در نقاط مرتفع مدار برای خروج هوا.

6. لرزه‌گیر و فونداسیون مطمئن در مدل‌های فلنجی/زمینی.

7. برق امن: فیوز مناسب، RCD، ارت استاندارد.

راه‌اندازی و تنظیم

• ابتدا مدار را پر و هواگیری کنید تا پروانه خشک نچرخد.

• در پمپ‌های چندسرعته، کمترین دوری را انتخاب کنید که به دبی هدف برسد؛ در ECM، مد کنترل را درست برگزینید (فشار ثابت/متناسب).

• آمپراژ و صدای کارکرد را ثبت کنید؛ مرجع عیب‌یابی آینده خواهد بود.

خطاهای پرتکرار

• نصب معکوس (فلش اشتباه)، هواگیری ناقص، نبود فیلتر Y، انتخاب قطر لوله کمتر از استاندارد، بی‌توجهی به بالانس کلکتورها.

نگهداری پیشگیرانه و عیب‌یابی سریع

برنامه سرویس

• ماهانه: چک نشتی‌ها، شنیدن صدای غیرعادی، بررسی آمپراژ.

• فصلی: تمیزکردن فیلتر Y، تست آیرونت، بازبینی لرزه‌گیرها و اتصالات.

• سالانه: هواگیری کامل سیستم، تنظیم دوباره بالانس، سرویس تخصصی موتور/پروانه در صورت نیاز.

نشانه‌ها و ریشه‌های محتمل

• رادیاتورهای دور سرد می‌مانند: دبی کم، هواگرفتگی، بالانس نامناسب.

• صدای سوت/غرش: کاویتاسیون موضعی، دور بیش‌ازحد، فیلتر کثیف.

• مصرف برق غیرعادی: دور نامتناسب، گرفتگی مسیر، خرابی سنسور فشار.

ترفند حرفه‌ای: یک گیج ΔP روی رایزر اصلی نصب کنید. افت فشار پایدار شاخص سلامتی مدار است.

مقایسه خلاصه انواع و انتخاب سریع

چک‌لیست خرید و انتخاب

• محاسبه دبی/هد بر اساس بار و افت واقعی.

• تصمیم بین تک‌فاز/سه‌فاز و ECM/غیر ECM.

• انتخاب رزوه‌ای 1 اینچ یا فلنجی 2 اینچ متناسب با لوله‌کشی.

• پیش‌بینی کنترل فشار ثابت/متناسب.

• لحاظ فیلتر Y، آیرونت، شیر بالانس در سبد.

• مقایسه قیمت پمپ سیرکولاتور با درنظرگرفتن انرژی و نگهداری (TCO).

• برنامه نصب، هواگیری، بالانس و تست ΔP.

پرسش‌های متداول (FAQ)

۱) برای آپارتمانم چه پمپی بگیرم؟
اگر شبکه رادیاتوری کوچک است، یک پمپ سیرکولاتور تک‌فاز رزوه‌ای 1 اینچ با چند دور انتخابی یا ECM کوچک کافی است. برای ساختمان‌های بزرگ‌تر، پمپ سیرکولاتور خطی فلنجی 2 اینچ با کنترل دور توصیه می‌شود.

۲) پمپ سیرکولاتور گرمایش از کف چه تفاوتی دارد؟
عموماً باید دبی بالاتر با فشار نسبتاً کم فراهم کند و کنترل فشار ثابت داشته باشد تا نوسان دما در حلقه‌ها کم شود. هواگیری و بالانس دقیق کلکتورها کلیدی است.

۳) ECM ارزش پرداخت اضافه را دارد؟
بله؛ در ساختمان‌هایی با بار متغیر و ساعات کار طولانی، کاهش مصرف برق، سکوت بیشتر و محافظت از شیرآلات، اختلاف قیمت را جبران می‌کند. در مقایسه قیمت پمپ سیرکولاتور حتماً انرژی سالانه را هم لحاظ کنید.

۴) پمپ سیرکولاتور پکیج خراب شده؛ چه کنم؟
مدل هم‌سایز با هد/دبی معادل و اتصالات هم‌قطر بگیرید. کیفیت آبی که می‌چرخد مهم است؛ اگر رسوب/اکسیژن زیاد باشد، عمر پمپ کاهش می‌یابد. فیلتر شلنگی و هواگیری را جدی بگیرید.

۵) چرا با پمپ جدید هنوز رادیاتورها سردند؟
احتمالاً هواگیری ناقص، فیلتر Y کثیف یا بالانس نادرست مقصر است. ابتدا این موارد را چک کنید؛ سپس به انتخاب پمپ شک کنید.

۶) تک‌فاز یا سه‌فاز؟
برای واحدهای کوچک، تک‌فاز اقتصادی و کافی است. برای موتورخانه‌ها و بارهای بالا، سه‌فاز با اینورتر راندمان و دوام بهتری دارد.

۷) چه زمانی 1 اینچ و چه زمانی 2 اینچ؟
قاعدتاً قطر اتصال باید با قطر خط هم‌خوان باشد. در رایزرها و کلکتورهای اصلی، 2 اینچ رایج‌تر است؛ در شاخه‌های واحدی، 1 اینچ معمول است.

جمع‌بندی اجرایی

• پمپ سیرکولاتور درست = گردش پایدار، سکوت، انرژی کمتر و آسایش حرارتی.

• انتخاب علمی مبتنی بر Q,H و نوع کنترل، نتیجه را تضمین می‌کند.

• اجرای حرفه‌ای (فیلتر Y، آیرونت، بالانس، ΔP) به‌اندازه انتخاب پمپ مهم است.

• در پروژه‌های امروزی، ECM با فشار متناسب/ثابت، استانداردی برای کیفیت و صرفه اقتصادی است.

• قبل از خرید پمپ سیرکولاتور، محاسبات ساده اما دقیق انجام دهید؛ با این کار از تعویض‌های پیاپی و نارضایتی ساکنان جلوگیری می‌کنید.

مشاوره و خرید

به‌دنبال ارتقای ایمنی و حذف نشتی در مدارهای شیمیایی یا خطوط CIP هستید؟
برای مشاوره تخصصی و خرید پمپ سیرکولاتور همین امروز اقدام کنید. تیم فنی ما با نیازسنجی دقیق، انتخاب مواد سازگار و ارائه منحنی عملکرد، انتخابی امن، اقتصادی و پایدار را تضمین می‌کند.

اگر نیاز شما پمپ سیرکولاتور است، می‌توانیم هم‌زمان سایزینگ دقیق، انتخاب ECM مناسب و لیست اقلام نصب (فیلتر Y، آیرونت، شیر بالانس) را نیز برایتان آماده کنیم.