پمپ دوزینگ

پمپ دوزینگ ابزار دقیق تزریق مواد شیمیایی است که دُز مشخصی از ماده را با دقت، تکرارپذیری و ایمنی بالا وارد فرایند می‌کند. اگر در تصفیه‌خانه، استخر، بویلرخانه، برج خنک‌کن، کارگاه آبکاری یا خط تولید مواد غذایی کار می‌کنید، احتمالاً با نیاز به تزریق کلر، اسید، قلیا، آنتی‌اسکالانت یا آب ژاول مواجه شده‌اید؛ جایی که پمپ دوزینگ با قابلیت تنظیم دبی و فشار، کنترل اتوماتیک و سازگاری با سیالات خورنده، بازی را به نفع کیفیت و ایمنی شما تغییر می‌دهد. در این راهنمای جامع، از اصول انتخاب تا قیمت پمپ دوزینگ، از انواع دیافراگمی، سلونوئیدی و پیستونی تا نکات نصب، نگهداری و عیب‌یابی را با مثال‌های واقعیِ بومی‌سازی‌شده مرور می‌کنیم. در طول متن، کلیدواژه‌های مرتبطی مانند خرید پمپ دوزینگ، دوزینگ پمپ، فروش پمپ دوزینگ، پمپ تزریق کلر، پمپ تزریق اسید، پمپ دوزینگ استخر، پمپ دوزینگ تصفیه آب، پمپ تزریق آب ژاول و پمپ تزریق آنتی اسکالانت نیز پوشش داده می‌شوند.

پمپ دوزینگ چیست و چگونه کار می‌کند؟

پمپ دوزینگ (Metering Pump) دستگاهی است که حجم یا دبی مشخصی از سیال را طی زمان تزریق می‌کند. این کنترل می‌تواند دستی (تنظیم پیچ استروک/دور) یا خودکار (سیگنال ورودی از pH/ORP/کانداکتیویتی/دبی‌سنج) باشد.

سازوکار عمومی

• محفظه تزریق با حجم جابجایی معلوم در هر سیکل.
• عنصر محرک: الکتروموتور، گیربکس یا سلونوئید.
• مکانیسم کنترل: تغییر طول کورس (Stroke) یا فرکانس ضربه.
• شیرهای یک‌طرفه ورودی/خروجی برای جلوگیری از برگشت.

مزایای کلیدی

• دقت و تکرارپذیری بالا در دبی‌های پایین.
• سازگاری با مواد خورنده/ساینده با انتخاب متریال مناسب.
• ایمنی: قابلیت کار با مواد خطرناک با نشت حداقلی.
• اتوماسیون‌پذیر: پذیرش سیگنال آنالوگ/دیجیتال، کار هم‌زمان با PLC/SCADA.

تفاوت با پمپ‌های جابجایی حجمی عمومی: تمرکز دوزینگ پمپ بر «دقت» و «کنترل دبی» است، نه صرفاً انتقال حجم زیاد.

انواع پرکاربرد و مقایسه فنی

در خرید پمپ دوزینگ، شناخت تکنولوژی‌ها شرط اول است. سه خانواده اصلی عبارت‌اند از: دیافراگمی، سلونوئیدی و پیستونی.

دوزینگ دیافراگمی (عملکرد مکانیکی یا هیدرولیکی)

• 仕کار: دیافراگم انعطاف‌پذیر با کورس رفت‌وبرگشتی، حجم مشخصی را جابه‌جا می‌کند.
• مزایا: نشت بسیار کم، مناسب اسید/قلیا/آب ژاول، نگهداری ساده.
• محدودیت: فشارهای خیلی بالا محدود است؛ دبی‌های بسیار زیاد گزینه ایده‌آل نیست.
• کاربرد: پمپ دوزینگ دیافراگمی برای پمپ تزریق اسید، سود، پلی‌الکترولیت و کلرزنی.

دوزینگ سلونوئیدی

• 仕کار: سلونوئید (آهنربای برقی) استروک‌های کوتاه/سریع ایجاد می‌کند؛ دبی با فرکانس ضربه کنترل می‌شود.
• مزایا: ابعاد کوچک، وزن کم، مصرف برق پایین، نصب آسان.
• محدودیت: دبی/فشار محدودتر از موتورگیربکسی؛ مناسب سیستم‌های کوچک و متوسط.
• کاربرد: پمپ دوزینگ سلونوئیدی برای پمپ دوزینگ استخر، دیسپنسرهای رومیزی، آزمایشگاه‌ها.

دوزینگ پیستونی

• 仕کار: پیستون فلزی در سیلندر، حجم دقیق را جابجا می‌کند.
• مزایا: فشارهای بسیار بالا، دبی دقیق، مناسب سیالات تمیز.
• محدودیت: نشت‌بندی چالش‌برانگیزتر در سیالات خورنده؛ برای اسیدهای تند، انتخاب متریال حیاتی است.
• کاربرد: پمپ دوزینگ پیستونی در نفت‌وگاز، تزریق ضدخوردگی، دیگ‌های فشار بالا.

جدول مقایسه سریع

نوع	بازه دبی معمول	بازه فشار معمول	نکته کلیدی
دیافراگمی	0.1–1000 L/h	2–20 bar	همه‌فن‌حریف و ایمن برای اسید/قلیا
سلونوئیدی	0.1–80 L/h	2–10 bar	کوچک، اقتصادی، مناسب استخر/آزمایشگاه
پیستونی	1–2000 L/h	10–250 bar	فشار بالا، حساس به آب‌بندی

کاربردهای واقعی: از استخر تا تصفیه‌خانه

کلرزنی و آب ژاول

• پمپ تزریق کلر و پمپ تزریق آب ژاول (NaOCl) در استخرها و شبکه آب شهری.
• نکته فنی: محلول‌های اکسیدکننده به متریال حساس‌اند؛ PVC/PP/PVDF و اورینگ PTFE/EPDM متداول‌اند.

تزریق اسید و قلیا

• پمپ تزریق اسید (HCl، H2SO4) و سود (NaOH) برای تنظیم pH در پمپ دوزینگ تصفیه آب و آبکاری.
• سازگاری مواد و تهویه مناسب برای بخارات اهمیت دارد.

آنتی‌اسکالانت در اسمز معکوس

• پمپ تزریق آنتی اسکالانت قبل از ممبران‌ها برای جلوگیری از رسوب.
• دبی وابسته به دبی آب خوراک و غلظت دوزینگ است (معمولاً ppm-level).

صنعت غذایی و دارویی

• دوزینگ آنزیم‌ها، نگهدارنده‌ها و مواد افزودنی با دقت بالا و متریال بهداشتی (SS316L، PTFE).

استخرهای مجتمع‌های مسکونی

• پمپ دوزینگ استخر برای کلر/اسید جهت کنترل pH و ضدعفونی خودکار بر اساس سنسورهای ORP/pH.

انتخاب و سایزینگ؛ از فرمول تا واقعیت سایت

انتخاب درست یعنی تطبیق دبی/فشار، متریال و کنترل با فرایند شما.

گام 1: تعیین دبی (L/h) و فشار (bar)

1. دبی هدف از رابطه فرایندی (غلظت مورد نیاز × دبی سیال اصلی) به‌دست می‌آید.
2. فشار تزریق = فشار خط + افت ناشی از چک‌والو/اینژکتور/لوله + حاشیه امنیت.

مثال: برای آب شهری 50 m³/h و دوز 2 ppm کلر فعال، دبی تزریق ≈ 100 g/h کلر فعال. با 12% NaOCl، دبی محلول ≈ 0.83 L/h. یک دوزینگ سلونوئیدی 0.1–5 L/h در 5 bar انتخاب مناسبی است.

گام 2: سازگاری مواد

• هد پمپ، ولوها و لوله‌کشی با سیال سازگار باشند.
• برای اسید قوی/اکسیدکننده‌ها: PVDF/PP و PTFE/FFKM؛ برای قلیا: PP/EPDM رایج‌تر است.

گام 3: کنترل و اتوماسیون

• ورودی 4–20 mA از سنسور pH/ORP یا پالس از کنتور آب.
• کنترلر PID برای حفظ نقطه‌تنظیم؛ جلوگیری از اُوردوز/کم‌دوز.

گام 4: تجهیزات جانبی

• فیلتر مکش، شیر اطمینان، دایافراگم پالس دامپر، اینژکتور ضدبرگشت، شیر هواگیری.
• برای خطوط RO: تانک خنثی‌سازی و چشمک‌زن نشتی مفید است.

قاعده طلایی: پمپی انتخاب کنید که نقطه کار شما در میانه محدوده تنظیم آن باشد؛ نه انتهای بالا یا پایین.

قیمت پمپ دوزینگ و سبد هزینه واقعی

قیمت پمپ دوزینگ فقط قیمت دستگاه نیست؛ نصب و لوازم جانبی سهم قابل‌توجهی دارند.

عوامل اثرگذار بر قیمت

1. تکنولوژی (دیافراگمی/سلونوئیدی/پیستونی) و برند.
2. بازه دبی/فشار و قابلیت کنترل هوشمند.
3. متریال تماس با سیال (PVDF/PP/SS/PTFE).
4. درجه حفاظتی و گواهی‌ها (ATEX، IP).
5. اقلام جانبی: اینژکتور، پالس‌دامپر، سنسورها، کیت نصب.

برآورد سبد هزینه نمونه

جزء هزینه	توضیح	سهم از کل
پمپ (دستگاه)	بر اساس دبی/فشار/متریال	55–70٪
اقلام نصب	اینژکتور، فیلتر، چک‌والو، شلنگ	10–15٪
کنترل و سنسورها	pH/ORP، دوز کنترلر، 4–20mA	8–15٪
تابلو/برق	RCD، فیوز، کابل، اینورتر (در موتورگیربکسی)	5–10٪
اجرت نصب/کالیبراسیون	لوله‌کشی، راه‌اندازی، آموزش	8–15٪

راهکار اقتصادی: در فروش پمپ دوزینگ، پکیج کامل (پمپ + لوازم + کالیبراسیون) بخرید تا ریسک خطای مونتاژ و هزینه‌های پنهان کاهش یابد.

کنترل‌پذیری و ترندهای طراحی

گزینه‌های کنترل

• Manual: پیچ استروک/فرکانس برای تنظیم دستی.
• Analog (4–20mA): از ترانسمیتر دبی یا سنسور pH/ORP.
• Pulse: ورودی پالس از کنتور آب (برای تزریق ppm ثابت).
• Digital/Bus: Modbus/Profibus برای یکپارچه‌سازی با PLC/SCADA.

ترندهای نو

• هدهای PVDF/ETFE برای دوام بیشتر در اکسیدکننده‌ها.
• دیافراگم PTFE چندلایه برای عمر طولانی و نشت صفر.
• Self-venting head برای هواگیری خودکار.
• EC Motor در نسخه‌های موتورگیربکسی برای راندمان بالا.

نصب اصولی و نکات ایمنی

چک‌لیست نصب

1. مخزن شیمیایی با ونت و برچسب خطر مشخص.
2. ارتفاع مکش کم و خط مکش با قطر کافی و فیلتر مناسب.
3. پالس‌دامپر در خروجی برای تثبیت فشار و حفاظت از خطوط.
4. اینژکتور ضدبرگشت در نقطه تزریق؛ از برگشت سیال اصلی جلوگیری می‌کند.
5. شیر اطمینان و بای‌پس دستی برای اورفلو.
6. تابلو برق با RCD و ارت استاندارد، در فاصله ایمن از بخارات.

خطاهای پرتکرار

• نصب پمپ بالاتر از سطح سیال (مکش منفی زیاد) → هوادهی و اُورپریمت.
• انتخاب متریال نامتناسب با سیال → تورم اورینگ/ترک خوردن هد.
• نبود پالس‌دامپر در فشارهای نوسانی → کوبش و خرابی سریع چک‌والو.
• مهار نکردن شیلنگ تزریق → پاشش خطرناک در شکستگی.

نگهداری پیشگیرانه و عیب‌یابی سریع

برنامه سرویس

• ماهانه: بررسی نشتی، صدای غیرعادی، عملکرد چک‌والوها.
• فصلی: تعویض روغن گیربکس (در انواع موتورگیربکسی)، تست کالیبراسیون دبی، شست‌وشوی فیلتر مکش.
• سالانه: تعویض دیافراگم/اورینگ طبق دستور سازنده، بازبینی کامل.

نشانه‌ها و ریشه‌ها

• کاهش دبی: گرفتگی فیلتر، چک‌والو فرسوده، حباب هوا در هد.
• نوسان فشار: فقدان پالس‌دامپر، اینژکتور نامناسب، تغییر ویسکوزیته.
• خوردگی زودرس: انتخاب متریال اشتباه، بخارات مهاجم، تهویه ضعیف.

ترفند حرفه‌ای: یک سیلندر اندازه‌گیری (Graduated Cylinder) روی خط مکش بگذارید؛ با اندازه‌گیری کاهش سطح در دقیقه، دبی واقعی را تأیید کنید.

 

جدول انتخاب سریع برای سناریوهای متداول

سناریو	نوع پیشنهادی	متریال تماس	بازه دبی	فشار
پمپ دوزینگ استخر	سلونوئیدی	PVC/PP + EPDM/PTFE	0.5–5 L/h	3–6 bar
پمپ دوزینگ تصفیه آب (RO)	دیافراگمی	PVDF + PTFE	0.2–10 L/h	5–10 bar
پمپ تزریق کلر/آب ژاول	دیافراگمی/سلونوئیدی	PVDF/PP + PTFE	0.5–8 L/h	3–8 bar
پمپ تزریق اسید	دیافراگمی	PVDF/ETFE + PTFE/FFKM	0.2–6 L/h	5–12 bar
پمپ تزریق آنتی اسکالانت	دیافراگمی	PP/PVDF + EPDM/PTFE	0.2–8 L/h	5–10 bar

مزایا و معایب هر خانواده (خلاصه تصمیم‌گیری)

دیافراگمی

• ✅ ایمن، نشت کم، سازگار با طیف وسیع سیالات
• ⚠️ برای فشار خیلی بالا محدود است

سلونوئیدی

• ✅ کوچک و اقتصادی، نصب سریع
• ⚠️ مناسب پروژه‌های کوچک/متوسط، دبی محدود

پیستونی

• ✅ فشار بسیار بالا، دقت مکانیکی
• ⚠️ آب‌بندی چالش‌برانگیز در مواد خورنده، نیازمند نگهداری جدی

چک‌لیست خرید حرفه‌ای

• تعریف دقیق دبی و فشار با حاشیه امن 10–15٪.
• انتخاب متریال هد/اورینگ متناسب با سیال و دما.
• تصمیم درباره سلونوئیدی/دیافراگمی/پیستونی با توجه به سناریو.
• تعیین روش کنترل: دستی، 4–20mA، پالس، دیجیتال.
• لحاظ اقلام جانبی: فیلتر، اینژکتور، پالس‌دامپر، شیر اطمینان.
• پیش‌بینی تهویه و ایمنی (RCD، برچسب‌گذاری، PPE).
• مقایسه قیمت پمپ دوزینگ با نگاه TCO (مصرف مواد/انرژی/تعمیرات).

اشتباهات رایج که هزینه‌ها را بالا می‌برد

1. انتخاب صرفاً بر اساس لیتر بر ساعت بدون توجه به فشار تزریق.
2. بی‌توجهی به سازگاری متریال با اسید/اکسیدکننده‌ها.
3. حذف پالس‌دامپر در خطوط ضربانی و فشار متغیر.
4. قرار دادن پمپ بالاتر از سطح مخزن و مکش منفی بلند.
5. عدم کالیبراسیون دوره‌ای و اتکا به نامی‌ترین دبی کاتالوگ.

پرسش‌های متداول (FAQ)

۱) تفاوت دوزینگ دیافراگمی و سلونوئیدی چیست؟
هر دو دیافراگم دارند؛ در سلونوئیدی، محرک یک آهنربای برقی است و برای دبی‌های کم مناسب‌تر است. دیافراگمی موتورگیربکسی دبی/فشار بالاتری را پوشش می‌دهد.

۲) برای کلرزنی استخر چه مدلی بگیرم؟
یک پمپ دوزینگ سلونوئیدی 0.5–5 L/h با هد PVC/PVDF و اورینگ PTFE/EPDM، به‌همراه سنسور ORP و کنترلر مناسب.

۳) قیمت پمپ دوزینگ به چه چیزهایی بستگی دارد؟
به تکنولوژی (سلونوئیدی/دیافراگمی/پیستونی)، دبی/فشار، متریال، برند، لوازم جانبی و سطح اتوماسیون. سبد کامل نصب را هم در نظر بگیرید.

۴) آیا می‌توانم پمپ را مستقیم با PLC کنترل کنم؟
بله؛ اغلب مدل‌ها ورودی 4–20mA یا پالس دارند و برخی از طریق Modbus هم پشتیبانی می‌شوند.

۵) برای تزریق آنتی‌اسکالانت در RO چه نکته‌ای مهم است؟
ثبات دبی با سیگنال از فلو‌متر خوراک، پالس‌دامپر برای حذف نوسان و اینژکتور مناسب برای جلوگیری از برگشت.

۶) چه زمانی پیستونی انتخاب کنم؟
وقتی فشار بالاتر از 20–30 bar و دبی متوسط نیاز دارید و سیال تمیز است. برای اسیدهای تند، دیافراگمی اغلب امن‌تر است.

۷) آیا دبی کاتالوگ قابل اعتماد است؟
در شرایط استاندارد بله، اما کالیبراسیون میدانی با سیلندر مدرج، بهترین روش اطمینان از دبی واقعی است.

جمع‌بندی اجرایی

• با انتخاب درست پمپ دوزینگ، کیفیت آب، ایمنی فرایند و هزینه مواد شیمیایی بهینه می‌شود.
• تکنولوژی مناسب (سلونوئیدی/دیافراگمی/پیستونی) را بر اساس دبی، فشار و ماهیت سیال برگزینید.
• متریال سازگار، کنترل دقیق (4–20mA/PID) و اقلام جانبی درست، تضمین‌کننده عملکرد پایدار هستند.
• به جای تمرکز فقط بر قیمت اولیه، هزینه چرخه عمر (مواد، انرژی، توقف خط) را بسنجید.
• با اجرای استاندارد و نگهداری پیشگیرانه، از اوردوز، گرفتگی، نشتی و هزینه‌های اضطراری جلوگیری کنید.

مشاوره رایگان

نیاز به پیشنهاد فنی دقیق، سایزینگ روی منحنی و انتخاب متریال سازگار دارید؟
برای مشاوره و خرید پمپ دوزینگ از کالمو همین امروز اقدام کنید. تیم فنی ما با نیازسنجی رایگان، ارائه لیست اقلام نصب، کنترلر مناسب و کالیبراسیون اولیه، خیالتان را از کیفیت تزریق و ایمنی فرایند راحت می‌کند.

---